Goedemorgen! Afgelopen week zou ik eigenlijk in Milaan zijn voor een tweedaagse workshop over platform design. Niet geheel verrassend ben ik niet naar Milaan geweest. Wel heb ik aan de tweedaagse in de vorm van een online workshop deelgenomen. Een bijzondere ervaring om met de tools Zoom en Miro twee lange dagen met 25 deelnemers uit meer dan 15 landen en een stuk of 10 tijdzones samen te werken. Het was intensief, maar een waanzinnige ervaring en erg veel van geleerd. Onder aan deze editie vind je de ‘groepsfoto’.

Waar ik in de laatste twee edities van mijn nieuwsbrief in ben gegaan op platformen die vraag en aanbod van vrijwilligerswerk bijeenbrengen en hun reactie op de Corona crisis, wil ik voor deze week eens kijken naar een aantal platform gerelateerde vraagstukken rondom platformwerk die door de Corona crisis komen bovendrijven.

In de goede economische tijden, zeg een week of 5 geleden, stelde ik regelmatig de vraag: zijn platformen vooral succesvol in tijden van hoogconjunctuur? Hoewel het eenvoudig is om daar over te filosoferen, is het nu een (hopelijk voor iedereen korte) periode waar we iets zinnigs over deze vraag kunnen gaan ontdekken en zeggen.

Het is nu intussen duidelijk dat de markt van klusplatformen, die wordt gekenmerkt door korte klussen (zowel van duur als van periode aanvraag tot uitvoer) van zeg een paar minuten tot maximaal een dag of twee, misschien wel het hardst wordt geraakt in tijden van crisis. Bij platform voor thuisschoonmaak Helpling werd in de eerste week al 40% van alle thuisschoonmaken geannuleerd. De verwachting is dat dit op zal lopen tot 50 – 60%. In Italië is al 80% geannuleerd. Bij concullega Homeworks was dit in de eerste week al 60%. Ook Uber chauffeurs klagen over een enorme terugval van werk en komen amper nog uit de kosten.

Ook op andere platformen is een terugval te zien. Zo spitte ik wat klussen door op de website van Temper en ontdekte dat ook daar het aanbod niet om over naar huis te schrijven is. Op het platform dat zijn oorsprong kent in de horeca staat nog maar weinig klussen en voor de klussen die beschikbaar zijn, komen veel reacties. Zo krijgt een oproep voor een ‘passievolle cateringmedewerker’ 139 aanmeldingen. De gemiddelde responstijd van deze klant staat op 72 uur, wat mij doet vermoeden dat de klus automatisch is ingeschoten, maar de klant nu even niet op mensen zit te wachten.

De belangrijke vraag is nu wel natuurlijk: hoe zit dit met de rest van de markt? Want hoewel de terugval bij Helpling en HomeWorks dramatisch is, zal dit bij de rest van de markt, die zich grotendeels in het zwarte circuit afspeelt, vast niet anders zijn. En zullen naast Temper alle bemiddelaars voor flexwerkers in de horeca het momenteel heel moeilijk hebben. Mijn vermoeden is dat er weinig verschil zal zijn in de terugval van vraag via platformen als via niet-platform bemiddelaars.

Wat zijn dan wel platform unieke vraagstukken die de moeite waard zijn om nogmaals te stellen in tijden van crisis? Ik zet er hier 4 op een rij:

1. Kunnen platformen sneller schakelen dan niet platform organisaties in tijden van crisis?
2. Welke rol kan een platform spelen voor haar gebruikers in tijden van crisis?
3. Hoe het fabeltje van platform als prikbord nu echt achterhaald is
4. Hoe de crisis laat zien dat verplichte zekerheden, los van de vorm van het contract, een must is.

Kunnen platformen sneller schakelen dan niet platform organisaties in tijden van crisis?

Waar ‘traditionele’ organisaties veelal wat moeizaam en traag bewegen, zijn platformen continu bezig met het verbeteren van hun dienstverlening. Alle gebruikers zijn realtime proefkonijnen (en daar kun je wat van vinden), waardoor een platform snel kan leren, valideren en doorontwikkelen. Snel schakelen, nieuwe dingen bedenken, valideren en opschalen zit in het DNA van een platform organisatie.

Ook nu is de snelheid waarmee platformorganisaties op deze crisis inspelen niet te missen. In de laatste twee edities deelde ik al wat voorbeelden van platformen die vraag en aanbod van vrijwilligerswerk met elkaar verbinden die binnen enkele dagen het platform hadden aangepast voor deze crisis. De Coronahulp variant van NLVoorelkaar heeft (naar eigen zegge) nu al 85.000 paginabezoeken gegenereerd op de speciale website en de 67 lokale actieplatformen. Een ander mooi voorbeeld is Open Social, een Nederlandse SaaS-dienst en bouwer van online communities. Zij maakten ‘in 48 uur tijd een platform waar ziekenhuizen en andere medische bedrijven apparatuur en kennis kunnen uitwisselen.’ Intussen maken 400 organisaties wereldwijd gebruik van dit platform.

Hoewel bovenstaande voorbeelden indrukwekkend zijn, zegt het nog niet veel over de wendbaarheid van bestaande klusplatformen met een bestaand groep werkenden waar van de een op de andere dag de vraag wegvalt. Buiten Nederland doen de platformen flink hun best om de weggevallen business op te vangen. In het artikel ‘Disrupting ‘Business as Usual’: How COVID-19 is impacting platform-mediated labor and social reproduction’ van Niels van Doorn et al (leestip!!), omschrijven de auteurs hoe het er aan de andere kant van de plas aan toe gaat:

“Now that NYC’s ride-hailing industry is taking a big hit due to COVID-19, which is also wreaking havoc on the restaurant and hospitality industry, drivers and restaurant workers are turning to delivery platforms to salvage part of their income while Uber and Amazon are exploring the possibility of delivering test kits in the near future. Uber and Lyft are also trying to capitalize on an increased need for the private transportation of vulnerable people and critical goods, through their Uber Health and LyftUp initiatives, respectively. Meanwhile, DoorDash is partnering up with NYC’s government to deliver food to “medically fragile students”, and it has also launched a “package of commission relief and marketing support” for new and existing partner restaurants.”

Ook het Nederlandse Temper probeert het roer om te gooien. In een Linkedin post van een van de Salesmanagers staat dat het platform per 16 maart is opengesteld voor andere ‘sectoren die hulp kunnen gebruiken’ als warehousing, supermarkten, bezorgdiensten, transportbedrijven, callcenters en zorg’. De tijd zal het lerenof platformen als Temper sneller dan andere bemiddelaars in staat zijn om te schakelen tussen verschillende markten met eenzelfde ‘supply’ pool. Technisch hebben ze zeker een voorsprong, maar uiteindelijk moet je ook bij de klant binnen zien te komen en de juiste mensen in het bestand hebben die ook op andere plekken aan de slag kunnen gaan. Ik ga het volgen.

Welke rol kan een platform spelen voor haar gebruikers in tijden van crisis?

Een platform kan in principe een grote rol spelen voor haar gebruikers in tijden van crisis. Het platform kan gebruik maken van de schaalvoordelen om snel nieuwe klanten te vinden, kan gebruikers ontlasten door bijvoorbeeld commissies tijdelijk niet te innen en ga zo maar door. Maar uiteindelijk zal een platform, net als menig ander bedrijf, in veel gevallen eerst de eigen toekomst proberen te borgen. In NRC afgelopen week een interview met de nieuwe topman van Booking.com. Op de vraag wat hij voor de getroffen hotels kan doen antwoordde hij: “Ik ben de kerstman niet, ik kan niet zomaar geld gaan uitdelen”. Nu drukt hij zich hierbij niet heel tactisch uit, iets dat hij in het stuk vaker doet, maar de mogelijkheden zijn inderdaad beperkt. Al ben ik er wel van overtuigd dat wanneer er een wil is, er altijd vanuit de schaalvoordelen van het platform iets gedaan kan worden om de pijn van de gebruikers iets, al is het maar iets heel kleins, te verlichten. En misschien is het sowieso goed om eens te kijken of een deel van de winst, Booking maakte in 2016 nog 2,4 miljard euro winst op een omzet van 7,1 miljard, kan worden gereserveerd in een fond voor calamiteiten. Dat zal bij een beursgenoteerd bedrijf erg lastig worden, dus misschien moeten we na de Corona crisis maar nog eens serieuzer gaan nadenken over coöperatieve platform modellen of andere eigenaarschap vormen als het Steward Ownership Model waar ik eerder over schreef. Want iets meer verantwoordelijkheid zou op zijn plaats zijn.

Hoe het fabeltje van platform als prikbord nu echt achterhaald is

Veel klusplatformen noemen zichzelf een prikbord, wijzend naar het prikbord bij supermarkten waar je met een briefje iets aan kunt bieden en iemand jouw briefje af kan halen om vervolgens een transactie met jou te doen. Voor wie deze nieuwsbrief al langer leest zal het geen verrassing zijn dat ik die hele prikbord metafoor de grootste onzin vindt. Een platform heeft als ‘private regulator’ een belangrijke vinger in de pap bij het realiseren van een transactie. Dat is in principe goed, prikborden werken nooit op grote schaal, maar de machtspositie van de private regulator kan ook misbruikt worden door het platform.

Met de Corona crisis heeft menig platform laten zien dat het debat over wel of geen prikbord toch echt verleden tijd is. Zo besloot Airbnb eenzijdig om de door hosts op individueel niveau opgestelde annuleringsvoorwaarden te overrulen ten koste van de hosts. Uber en andere taxi platformen besloten om in sommige steden de dienstverlening te staken. En freelance platformen zijn naarstig op zoek naar andere afzetmarkten waar ze er alles aan doen om hun bestaande pool platformwerkers te matchen met klanten in andere sectoren. Dit allemaal voor het goede van vooral het platform, maar ook de aanbieders. Prima natuurlijk, maar ik denk dat deze crisis meer dan ooit heeft laten zien dat een platform toch echt wel meer is dan alleen een simpel prikbord. Laten we die discussie dan ook maar snel achter ons laten.

Hoe de crisis laat zien dat verplichte zekerheden, los van de vorm van het contract, een must is.

Hoewel dit punt zeker na alles wat nu al is gebeurt in deze crisis eigenlijk geen toelichting meer nodig heeft, toch nog even een tekenend praktijkvoorbeeld. Vorige week las ik het artikel “Uber Asks US Government to Give Its Workers Health Insurance In a desperate bid, Uber wants a federal fix to the problem of its drivers wanting livable wages and healthcare coverage.”

Uber CEO Dara Khosrowshahi heeft met succes in de VS een lobby gevoerd waarbij een deel van het noodpakket is gereserveerd voor ‘gig economy workers’. Op de korte termijn natuurlijk fijn, maar op lange termijn (zoals ook in het artikel van Niels van Doorn et al wordt vermeld) is dit een probleem, omdat via deze weg de huidige handelswijze wordt gelegitimeerd. Zoals Veena Dubal het in een tweet verwoordde: “Gig companies get out from the billions of dollars they owe states for refusing to pay into unemployment insurance funds.“

De eindconclusie van de auteurs van het stuk op Vice is duidelijk: “When you take all of this into account, it’s easy to see what Khosrowshahi is doing here—it’s what Uber has been doing this past decade: begging for more subsidies to continue this unsustainable business model. The U.S. should be moving toward universal free healthcare for all, but that’s not currently the world we live in. And so all Khosrowshahi is acknowledging in his letter is that the business model his company pioneered has left millions of people around the country vulnerable and his company has done little to fix it.

Tijd voor een systeemverandering….

Gespot

Opdracht geannuleerd? Dit kun je doen! – ZiPconomy

Zou een crisis als deze een momentum zijn om weer eens goed na te denken over belangenbehartiging van werkenden? FNV lijkt hier wel iets in te zien en geeft in deze tijden veel aandacht aan de problemen voor zelfstandigen door de Corona crisis. FNV Zelfstandigen heeft daarom een brochure (zie hier) opgesteld met een aantal tips en adviezen over hoe om te gaan met afgezegde afspraken en geannuleerde opdrachten. En is er een enquete om te verkennen wat de vragen en problemen zijn bij zelfstandigen in deze tijd.

De groepsfoto

Contact

Inspiratie opgedaan en advies of onderzoek nodig bij vraagstukken rondom de platformeconomie? Of op zoek naar een spreker over de platformeconomie? Tegenwoordig ook gespecialiseerd in online presentaties 😉

Neem gerust contact op via een reply op deze nieuwsbrief, via mail (martijn@collaborative-economy.com) of telefoon (06-50244596).

Bezoek ook mijn YouTube kanaal met ruim 400 interviews over de platformeconomie en mijn persoonlijke website waar ik regelmatig blogs deel over de platformeconomie.

Er is ook een Engelstalige nieuwsbrief, welke iedere twee weken wordt verstuurd.

Goedemorgen! Afgelopen editie deelde ik een korte analyse van de markt van platformen die vraag en aanbod van vrijwilligerswerk bijeenbrengen en kwam ik tot de conclusie dat er weliswaar genoeg platformen zijn die vraag en aanbod van vrijwilligerswerk voor deze crisis bijeenbrengen, maar dat er nog wel ruimte was voor verbetering. Ik kreeg als reactie veel tips met nieuwe initiatieven, maar ook van bestaande initiatieven die een ‘corona’ uitbreiding op de huidige dienstverlening hebben geïnitieerd. Daarnaast zag ik veel bestaande niet vrijwilligersplatformen op meerdere manieren reageren op de situatie. In deze editie ga ik dan ook in op deze 3 onderwerpen. Fijne dag!

Platformen vrijwilligerswerk reactie

De vier grootste platformen die vraag en aanbod van vrijwilligers matchen heb ik vorige week al behandeld: NLvoorelkaar, WeHelpen, Deedmob en Mijnbuurtje. Binnen een week hebben alle vier de platformen op ieder een eigen manier actie ondernomen om bij te dragen aan het matchen van vrijwilligers voor de Corona crisis.

NLvoorelkaar lanceerde een speciale Corona pagina op het platform. Slim is dat zij gebruik maken van het bestaande netwerk van 70.000 vrijwilligers die via het platform actief zijn. In het netwerk van het platform zitten ook 59 gemeenten. Met deze cijfers is de kans op succes natuurlijk groot: vanuit een stevige basis vooruit werken.

Ook Mijnbuurtje heeft een speciale Corona release doorgevoerd op alle lokale platformen die zij faciliteren. Daarnaast heeft het wat extra service aangekondigd voor bestaande klanten.

Deedmob lanceerde het geheel nieuwe platform Coronahelpers. Wat opvalt bij dit platform is dat de vraag vooral komt vanuit bestaande partners. Het is dus geen platform dat eenvoudig vraag en aanbod tussen individuen faciliteert. Het is de vraag in hoeverre een tijdelijk platform gaat werken. Andere initiatieven hebben ervoor gekozen voor een uitbreiding op het bestaande platform. Ik heb het idee dat dat een betere keuze is.

Het meest innovatief is Whapp, het nieuwe initiatief van WeHelpen. “Met Whapp kun je niet alleen zelf om hulp vragen, maar ook jouw hulp aanbieden aan andere gebruikers. Wanneer iemand in jouw omgeving om hulp vraagt, zoekt Whapp gebruikers die bij die vraag passen. Als jij een match bent, stuurt Whapp je een berichtje met daarin de vraag. Voel je je geroepen om te helpen, dan kun je direct met de hulpvrager chatten.” Een waanzinnig leuk concept en goed uitgevoerd, al ben ik wel erg benieuwd hoe lang het duurt voordat deze service werkt. Whapp zoekt naar hulp in een straal van 7 km rondom de vraagsteller, de transactie is immers lokaal. Om dit platform / deze app goed te laten werken heb je dus best wat massa nodig. De app is overigens niet geheel nieuw: in 2019 lanceerde WeHelpen de app al en na diverse pilots voor verschillende gemeenten was de Corona crisis een goede aanleiding om de app versneld landelijk in te voeren.

Nieuwe initiatieven

De afgelopen dagen zijn er echt ontzettend veel mooie nieuwe initiatieven voorbij gekomen. Ik zal er hier een paar uitlichten:

Roamler initieerde het platform ‘Bezorg de Zorg’. De omschrijving: “Het zorgpersoneel van Nederland werkt tijdens de Coronacrisis keihard om de overvolle gezondheidsinstellingen draaiende te houden. Juist zij, die nu zó belangrijk zijn, lopen dagelijks tegen problemen aan die thuisblijvers in mindere mate ervaren, zoals het doen van boodschappen, om nog maar te zwijgen over de lege schappen die ze aantreffen. Om deze hardwerkende professionals te helpen, gaat de Roamler community (vrijwillig) aan de slag! Zij gaan boodschappen doen én bezorgen, via het het Roamler platform. Zorgverleners kunnen via de website bezorg-dezorg.nl een boodschappenlijst indienen en worden daarna gematcht aan een Roamler die voor hen de taak oppakt en de boodschappen komt brengen.” Top initiatief.

Het team van Part-up heeft de afgelopen week ook het klokje rond gewerkt om verschillende organisaties in de zorg te faciliteren met hun platform software. In deze post: “Spreadsheets voldoen niet meer om het werk dat herverdeeld moet worden, te organiseren. Terwijl zorgpersoneel rondom de intensive care wordt ingezet, matchen wij de overige medewerkers en vrijwilligers met al het werk dat blijft liggen, zodat de zorg door kan blijven draaien.” Oftewel: optimaal gebruik maken van de beschikbare capaciteit binnen de eigen organisatie.

Laurens Walling, een van de oprichters van deze coöperatieve platform organisatie, vertelde mij ook dat hun software nu ook wordt ingezet om vrijwilligers van buiten ziekenhuizen te matchen met vraagstukken waar de zorg op dit moment mee te maken heeft. Hij vertelde mij dat ziekenhuizen hier al jaren mee bezig zijn, maar dit meestal beperkt bleef bij een contact formulier op de website, waarna iemand handmatig een match maakte. Via het platform worden nu direct een pool vrijwilligers ontsloten aan de medewerkers van het ziekenhuis. Geen centrale matching meer en een proces vele malen sneller en efficiënter dan voorheen. En juist die snelheid, dat is wat juist nu van grote toegevoegde waarde is.

Nog een paar andere initiatieven:

• Een sympathiek matching platform: https://www.gewoonmensendiemensenwillenhelpen.nl/
• Van mijn eigen buurman: #steundekeukens. Een eenvoudige website waarop klanten kunnen zien welke restaurants in de buurt nog open zijn voor afhalen of die bezorgen.
• Helpende Hand: een simpele webapp, gemaakt door Erwin Blom van FastMovingTargets, om vraag en aanbod in je wijk, buurt familie of vereniging bij elkaar te krijgen.
• Een mooi initiatief: Studenten helpen scholieren. “Bijles en studiebegeleiding voor scholieren, door studenten. Want ook al zijn de scholen dicht, jij verdient een goede begeleiding bij jouw schoolwerk.”
• Sharetribe, een SaaS oplossing waarmee je eenvoudig een marktplaats platform kunt bouwen, heeft besloten om non-profit initiatieven te supporten met een ‘open-ended free trial’ van Sharetribe Go.

Reactie bestaande reguliere platformen

Airbnb

Het platform dat de meest rigoureuze beslissing heeft genomen in Airbnb. Het platform, dat in 2020 naar de beurs zou moeten gaan (die kans is klein), maakte het volgende nieuws bekend: “Airbnb is updating its cancellation policy to allow guests to cancel reservations anywhere in the world for a full refund.” Een mooi gebaar, maar wel met een grote impact voor de ‘andere’ kant van de marketplace: de aanbieders. Want waar Airbnb de commissie van geannuleerde verblijven misloopt, ligt de rekening van deze beslissing natuurlijk voor het overgrote deel bij de verhuurders. En die krijgen met deze beslissing een grote klap te verwerken. In hetzelfde bericht zegt Brian Chesky, een van de oprichters, het volgende: “we know our hosts depend on money from Airbnb. 50% depend on it to pay their rent/mortgage.”. Het is natuurlijk de vraag wie het beste de pijn van deze gemiste transactie zou kunnen dragen: de toerist of de verhuurder. Het is opmerkelijk dat Airbnb de kant van de toerist heeft gekozen, over de rug van de verhuurders. Daar leek Airbnb niet geheel blind voor. Chesky: “We are working on some bold ideas to support hosts, and we will have news very soon.” Dat ‘bold idea’ kwam even later naar buiten en was minder ‘bold’ dan is aangekondigd. In dit stuk: “In a letter sent Tuesday to House Speaker Nancy Pelosi and House Minority Leader Kevin McCarthy, the online travel company recommended that the legislature pass a collection of tax relief and loan measures that would specifically benefit its network of hosts. The measures would provide both short-term help for property managers and, longer term, potentially make the short-term rental business more profitable for them.”

Een uiterst discutabele stap. Met deze actie heeft Airbnb vrienden gemaakt bij iedereen die een accommodatie heeft geboekt en hier vanwege Corona van af wil. Maar het laat daarmee tegelijkertijd de verhuurders zitten. En dit is, los van de illegale hotels waar je wat mij betreft geen medelijden mee hoeft te hebben, voor heel veel verhuurders (die 50%) echt een probleem. Vooral opmerkelijk omdat voorheen verhuurders zelf de ruimte hadden om zaken als ‘cancellations policies’ zelf te bepalen en dit door Airbnb is overruled.

Wat je ook van deze actie wil vinden: met deze actie in gedachte is de discussie of Airbnb een prikbord of een bemiddelaar is natuurlijk volledig verleden tijd.

UberEats

Bij de maaltijdbezorg platformen is het aanbod van restaurants de afgelopen week behoorlijk gegroeid. De vraag lijkt nog niet te ‘profiteren’ van de situatie. De meeste mensen zijn ook thuis en kunnen dan ook prima zelf koken is mijn gedachte hierbij. UberEats maakte deze week bekend om nieuwe restaurants geen activeringskosten (400euro) in rekening te brengen en de procedure om toegelaten te worden als restaurant te versnellen naar maximaal 48uur. Prima actie.

Voor klanten besloot het bedrijf om tijdelijk geen bezorgkosten in rekening te brengen. Ook natuurlijk erg aardig. Er is dan wel een hele grote ‘maar’. Want het is toch best opmerkelijk dat in tijden van crisis de klant een incentive krijgt in plaats van de (nu meer dan ooit) kwetsbare bezorger. Praktisch gezien laat deze actie zien dat het duidelijk is aan welke zijde van de marktplaats de schaarste ligt. Het platform doet overigens, net als concullega Deliveroo, wel iets voor de bezorgers. Bezorgers die met Corona zijn besmet krijgen financiële steun. Alleen zijn de voorwaarden voor die steun zo strikt, dat ik net verwacht dat daar in Nederland een koerier voor in aanmerking zal komen.

Tweet

In de media

Wie komt er op voor de Uber-chauffeur? – NRC

In dit NRC stuk mocht ik ook een bijdrage leveren. Twee fragmenten:

“Volgens Martijn Arets, onderzoeker en expert op het gebied van online platformen, legt het coronavirus op pijnlijke wijze bloot dat we onze arbeidsmarkt verkeerd hebben ingericht. „Welke rechten en plichten je hebt, hangt af van je contract. En of er een organisatie is die voor jouw rechten opkomt”, zegt Arets. „Je ziet dat de onderkant van de arbeidsmarkt ook in de platformeconomie niet weerbaar is.””

Arets zegt te hopen dat deze crisis zal leiden tot wetgeving om juist deze groep in de toekomst beter te beschermen. En niet door iedereen in dienst te nemen zoals vakbond FNV wil. „Dat gaat niet werken”, zegt Arets. „Zorg nou eens dat alle werkenden dezelfde collectieve basisverzekering hebben die iedereen dezelfde bescherming biedt, ongeacht het contract dat je hebt. Gebruik alle eensgezindheid en het momentum nu om tot een collectieve oplossing te komen.”

Contact

Inspiratie opgedaan en advies of onderzoek nodig bij vraagstukken rondom de platformeconomie? Of op zoek naar een spreker over de platformeconomie (tegenwoordig ook via een online presenatie)?

Neem gerust contact op via een reply op deze nieuwsbrief, via mail (martijn@collaborative-economy.com) of telefoon (06-50244596).

Bezoek ook mijn YouTube kanaal met ruim 400 interviews over de platformeconomie en mijn persoonlijke website waar ik regelmatig blogs deel over de platformeconomie.

Er is ook een Engelstalige nieuwsbrief, welke iedere twee weken wordt verstuurd.

Goedemorgen! Mijn buren kwamen gisteren terug van hun vakantie en zeiden: we zijn in een heel ander Nederland teruggekomen. En dat is helemaal waar. De onzekerheid hield en houdt mij (en ik vermoed ook de rest van het land) in zijn greep. Fijn dat er nu keuzes zijn gemaakt, maar rustiger zal het er niet op worden. Ik had oorspronkelijk deze nieuwsbrief al klaargezet met 5 artikelen, toen besloten om een stuk te schrijven over de 5 punten waarop deze crisis een harde vinger op bestaande systeemfouten legt totdat gister avond bekend werd dat het land nu echt op slot gaat. Binnen al die onzekerheid bedacht ik mij: welke rol kan een platform spelen in het creëren van iets van orde in deze chaos. En dat is dan ook precies waar deze editie om draait.

Ik zal de komende weken soms overdag en vooral ’s avonds wanneer de kinderen slapen aan het werk zijn.  Want dat thuiswerken klinkt als een waanzinnig concept, maar met kinderen van 1, 5 en 6 zal dat in de praktijk toch een uitdaging worden. Presentaties zijn afgezegd, maar mijn onderzoek en boek lopen door. Volgende week zal mijn stuk over de systeemfouten alsnog verschijnen, moet er nog even op kauwen. Veel sterkte met het vinden van jouw draai in deze nieuwe situatie.

Hoe platformen ons door de Corona crisis heen kunnen trekken

De (terechte) maatregelen om grip te krijgen op de Corona crisis hebben een grote impact op de dagelijkse gang van zaken van onze maatschappij. Er is een grote onbalans in werkdruk en zorgtaken. Met het sluiten van scholen en kinderdagverblijven en het verplicht thuiswerken voor wie dat kan is iedereen voor zich bezig om de ballen in de lucht te houden. Daarnaast zijn er groepen in de zogenaamde ‘vitale sectoren’ die wel door móeten werken, maar daardoor moeite hebben om de dagelijkse organisatie van bijvoorbeeld een gezin rond te krijgen. Deze onbalans valt niet te organiseren door centrale instituties. Enerzijds omdat deze op een laag pitje draaien en geen capaciteit hebben en anderzijds omdat de zorgvraag (in de meest brede zin van het woord) die er nu is niet centraal te coördineren is.

Een vraag die mij het afgelopen weekend bezighield was: “Waarom is er eigenlijk geen platform die mensen die iets kunnen (boodschappen, koken, oppassen en bepaalde niet gekwalificeerde zorgtaken) verbindt met mensen die iets nodig hebben?”.

Gistermiddag (tijdens het buitenspelen met de kinderen) en avond ben ik hierin gedoken. Het antwoord: er is veel. Heel veel. Maar of het bestaande aanbod hét antwoord gaat geven op deze vraag? Ik ben er nog niet van overtuigd. Een korte analyse.

Digitale participatie platforms

Tijdens mijn zoektocht, waar ik ook diverse tips via Twitter op binnenkreeg, ben ik veel mooie initiatieven tegengekomen.

Grofweg zou ik deze initiatieven willen indelen in 3 categorieën:

1. Platformen voor algemene communicatie doeleinden binnen buurten. Denk hierbij aan buurtplatformen als Nextdoor of algemenere middelen als Facebook groepen en Buurt Whatsapp groepen;
2. Marktplaatsen die specifiek zijn gericht op het verbinden van vraag en aanbod van hulp- en zorgvragen. Mooie voorbeelden zijn NLvoorelkaar, WeHelpen, Deedmob, Mijnbuurtje.nl en Croqqer;
3. Platformen die een niche faciliteren. Zoals Thuisafgehaald.nl, HandigeHelden en het Belgische Helpper.

Een iets bredere kijk op platformen en samenleving vind je in het rapport ‘Digitale ondersteuning van zelfredzaamheid en participatie’ heeft het Kwaliteits Instituut Nederlandse Gemeenten (KING) een flinke inventarisatie gemaakt hoe gemeenten platformen kunnen gebruiken voor informatievoorziening en burgerparticipatie. Het rapport ‘Keuzewijzer e-tools’ is in dat kader ook interessant om door te lezen, maar blijft – zoals de titel ook zegt – vooral in de tooling zitten.

In het KING rapport wordt een interessante hoofdindeling gemaakt van de onderzochte platformen. Op basis van de input van diverse platformbeheerders zijn zij gekomen tot een hoofdindeling in 3 hoofdcategorieën, variërend van algemeen tot specifiek.

Wat mij opviel

Wat mij opviel bij de platformen die ik heb bezocht:

1. Uiteindelijk gaat het om lokale transacties: mensen die ontmoeten elkaar fysiek, dus je hebt op (hyper)lokaal niveau een goede balans tussen vraag en aanbod nodig. Aan de andere kant zie je dat de platformen wel veelal landelijk opereren of een ‘meta platform’ hebben. Door veel lokale communities te faciliteren maak je vanzelf gebruik van schaalvoordelen voor ontwikkeling, begeleiding en strategie;
2. Een platform is techniek, maar het succes hangt af van de mensen die het uitvoeren. Veel platformen hebben lokaal eigen mensen of vertegenwoordigers om gebruikers op het platform te helpen;
3. De platformen hebben allemaal behoorlijk veel functionaliteiten (kennisbank, agenda, projectpagina’s, etc.) en soms zijn er meerdere belangen (gemeenten die het in een breder project stoppen);
4. Er kan op de meeste platformen echt van alles worden gevraagd en aangeboden, wat het lastiger maakt om een goede en snelle match te maken tussen vraag en aanbod.

Dilemma

Het is lastig om een keuze te maken welk platform op dit moment de beste papieren heeft. Dat is namelijk volledig afhankelijk van welk probleem je aan wilt pakken en wat de doelstellingen zijn. Voor waar naar ik op zoek ben merk ik dat bij de bestaande platformen het vaak groot aantal stakeholders en de grote diversiteit aan functionaliteiten en soorten dienstverlening een probleem om op korte termijn zijn om snel meters te kunnen maken.

Zo ben ik onder de indruk van het werk van o.a. NLvoorelkaar, WeHelpen en Deedmob, maar de enorme verscheidenheid aan categorieën en de lange flow om een transactie te kunnen maken zorgden ervoor dat ik afhaakte. Datzelfde probleem hebben veel goedbedoelde bottom up initiatieven als een Linkedin groep waar (oud) zorgmedewerkers die hulp willen bieden zijn verenigd en het sympathieke www.gewoonmendendiewillenhelpen.nl . Ook was ik onder de indruk door het Ready2Help project van het Rode Kruis. 40.000 Mensen hebben zich hier aangesloten om een hulpvraag te ontvangen bij een noodsituatie. Niet heel geschikt voor hetgeen waar ik naar op zoek was, maar wel een erg mooi initiatief.

Conclusie

Ik denk dat er momenteel genoeg middelen en groepen zijn om vraag en aanbod van hulp aan elkaar te koppelen. Er zijn ook de nodige niche marktplaatsen die ook in te schakelen zijn. En daarnaast werken de zelf opgezette Whatsapp en Facebook groepen vaak ook natuurlijk helemaal prima.

Maar toch. Toch ga ik de komende week nog eens verder nadenken en met mensen verder sparren of het toch een goed idee is om voor dit soort situaties een specifiek platform te bouwen. Mocht daar iets uitkomen, dan kom ik daar in deze nieuwsbrief uiteraard op terug.

Fijne week en veel sterkte met alles!

Goedemorgen! Afgelopen week weer meters gemaakt in de voorbereiding van mijn nieuwe onderzoek. Website is bijna klaar en nog twee weken en dan zal ik het hele verhaal en plan delen. In mijn vorige nieuwsbrief deelde ik dat ik met de trein naar Milaan zou gaan voor een cursus over ‘platform design’. Twee dagen later werd bekend dat dit toch niet zo’n goed idee zou zijn en blijf ik dus gewoon in Nederland. De tijd die ik voor de cursus heb gereserveerd gebruik ik nu om mijzelf nog een paar dagen in een huisje in de bossen op te sluiten om aan mijn nieuwe boek te werken. Daarvoor ook weer veel nieuwe ideeën, zoals een hoofdstuk: ode aan de informatie asymmetrie. Gaat nog wat worden 😉 In deze editie weer een paar mooie artikelen en een link naar een ABU rapport over platformwerk waar ik een bijdrage aan mocht leveren. Fijne week!

Het huismerk grijpt de macht | Trouw

De vraag is in deze nieuwsbrief al vaker voorbij gekomen: is het een goed idee dat een platform zowel marktmeester als marktkoopman is. Het platform kan immers de data die het verzameld van andere aanbieders op het platform gebruiken om zelf ook eigen aanbod op het platform te plaatsen. En vervolgens het eigen aanbod voorrang te geven in de zoekresultaten.

Ik heb veel over deze vraag nagedacht en ik heb ook gekeken of dit vraagstuk ook in andere sectoren al eens heeft gespeeld. En zo kwam ik op dit artikel uit 1997 uit over huismerken. Want eigenlijk speelt hier nagenoeg het zelfde vraagstuk. Een paar fragmenten uit dit artikel:

Vanuit de marktmeester:

“Wie bepaalt wat waar komt? Het klinkt misschien wat bot, maar dat doen wíj natuurlijk. Het is onze winkel en het is ons schap. Wij geven ons huismerk de beste plekjes. Want we verdienen er nu eenmaal goed aan.”

Vanuit de aanbieders die worden verdrongen:

“Ik vind dat supermarkten met hun huismerken misbruik maken van hun machtspositie op het schap. Grote supermarktketens hebben de kleine zelfstandige kruideniers verjaagd en nu slaan ze toe op binnen de eigen winkel. Zij hebben de strijd aangebonden met de fabrikanten van supermarktartikelen. Hun wapen: het huismerk. Hun doel: hogere winstmarges. Het gevolg: fabrikanten van merkartikelen raken in de knel en de consument krijgt minder keuze.”

Op Twitter stelde ik de vraag of iemand goede artikelen kende over mededingingsvraagstukken rondom huismerken. Het bleef stil. Je zou natuurlijk kunnen zeggen dat de consument alleen maar blij is met de lagere prijzen van de kwalitatief goede huismerken, maar er zit ook de M van Markt in de afkorting van de ACM. De aanbieders zijn kwetsbaar. Daarnaast wordt in dit stuk ook terecht aangehaald dat dit soort activiteiten ook ten koste kunnen gaan van innovatie. Er is voor aanbieders immers geen incentive meer om te investeren in innovatie wanneer de successen worden gekopieerd door de marktmeesters en de investeringen in deze innovatie daarmee niet kunnen worden terugverdiend.

Wat mij betreft een interessante vergelijking en goede food4thought. Mocht jij hier ook gedachten over hebben, deel deze gerust in een reply op deze mail.

Bol.com, webwinkel of verkoopplatform? | NPO Start

In deze nieuwsbrief spreek ik veel over platformen: tweezijdige marktplaatsen. En hoewel deze ook technisch gezien zo werken, is het ook belangrijk om te kijken hoe de gebruiker er tegenaan kijkt.

Ik denk dat we steeds meer naar een scenario gaan waar het aanbod op een platform het platform wel als een platform ziet, maar de vraagkant (de klant) het platform als de aanbieder en daarmee ook verantwoordelijke ziet. Ik bestel een Uber en vertrouw er op dat ik een goede en veilige taxi krijg. Hoe het bedrijf dit achter de schermen regelt, maakt mij als klant niet uit. Ik check immers ook niet of de machinist van mijn trein de juiste papieren heeft: daarvoor vertrouw ik dat de NS haar werk doet.

Dan zijn er twee opties: het platform neemt alle verantwoordelijkheid voor een transactie, ook als het mis gaat. Of het platform gaat duidelijker communiceren dat het ‘slechts’ een matchmaker is en niet garant kan staan voor kwaliteit en continuïteit.

Uit de Radar aflevering via deze link wordt duidelijk dat veel klanten van Bol.com geen idee hebben dat het een platform is. Zij vertrouwen het merk Bol.com, kopen iets op de website van Bol.com, krijgen een bevestiging en factuur van Bol.com zijn daarmee in de veronderstelling dat zij iets kopen bij….. Bol.com

Airbnb neemt maatregelen om overlast tegen te gaan – NRC

Het zal je vast niet ontgaan zijn: Airbnb heeft flink wat maatregelen aangekondigd:

“Airbnb gaat vrijwillig advertenties van verhuurders weren die niet benodigde registratienummer bij de gemeente hebben aangevraagd. Ook komt de website met een plan van aanpak om overlast in drukke wijken te bestrijden, onder meer door met decibelmeters geluidsoverlast te meten en een telefonische hulplijn voor buurtbewoners.”

In 2016 schreef ik in NRC het opiniestuk ‘Airbnb moet de regels zelf handhaven’. In die tijd had ik als reactie op het artikel afgelopen week misschien gezegd: goede zet! Met de kennis van vandaag zeg ik eerder: “prima zet, wel heel erg laat en zeker geen aanleiding om de ingeslagen weg van een platform onafhankelijke handhaving strategie te verlaten”. Want een platform onafhankelijke handhaving strategie is natuurlijk de enige oplossing waar we mee tevreden kunnen zijn.

Het kan natuurlijk niet anders dan dat deze actie in verband staat met de aankomende beursgang van Airbnb. Ook werd deze week bekend dat Airbnb en andere platformen data gaan delen voor onderzoek: “Airbnb and three other P2P rental platforms agree to share limited pan-EU data“. Een veilige manier om punten te scoren in het publieke debat.

Kan het model uit?

Twee weken geleden stelde ik de vraag ook al in deze nieuwsbrief: kan het Airbnb model uit? Kan het model uit wanneer het platform alle verantwoordelijkheden neemt om een verantwoorde manier op grote schaal vakantieverhuur te faciliteren.

Aan de ene kant schrijf ik in dat stuk over de toegenomen kosten van Airbnb. Wanneer ik het stuk van afgelopen week lees over telefonische hulplijnen denk ik gelijk: wat kost dat? Wegen de kosten van de extra service om het model overeind te houden op tegen de marges die het platform per transactie maakt? Ik heb zo mijn twijfels.

Tweede vraag is: kunnen de technieken om de zekerheid en controle te automatiseren maatschappelijk door de beugel? In het nieuwe bericht van Airbnb wordt gesproken over decibelmeters. Dat is natuurlijk een enorm reactief middel: uiteindelijk moet je er voor zorgen dat er geen geluidsoverlast wordt veroorzaakt. Daarnaast is het de vraag of het ophangen van decibelmeters proportioneel is. Ik ben van mening dat dit zeker niet het geval is. Airbnb is bezig om meer technologie in te zetten om zekerheden en publieke waarden zogenaamd te borgen. Zo deelde ik een paar weken het artikel waarin het volgende wordt beschreven:

“Airbnb has developed technology that looks at guests’ online “personalities” when they book a break to calculate the risk of them trashing a host’s home. Details have emerged of its “trait analyser” software built to scour the web to assess users’ “trustworthiness and compatibility” as well as their “behavioural and personality traits” in a bid to forecast suitability to rent a property.”

Waar je met de decibelmeters nog twijfels zou kunnen hebben bij de proportionaliteit: bij deze casus kan ik mij geen twijfel voorstellen. Bovenstaand verhaal is een oplossing bedacht vanuit de gedachte dat technologie alles wel recht kan trekken, zonder na te denken over de vraag of het wel zo’n goed idee is.

Is Airbnb dan te redden?

Waar iedereen eerst iets had van: “als er één model goed in elkaar zit en winstgevend is, dan is het Airbnb wel”, zijn er nu toch gegronde twijfels. In ieder geval bij mij.

Wat zou Airbnb moeten doen? Of wat zal Airbnb gaan doen? Airbnb heeft natuurlijk heel slim een enorme klantenkring opgebouwd met de ‘nieuwe’ dienstverlening die het platform heeft grootgemaakt: vakantieverhuur bij particulieren. Die klanten en de merknaam zijn veel waard. Wat ik verwacht is dat Airbnb meer in zal gaan zetten op een meer veiliger aanbod: boutique hotels, bestaande B&B’s, hotels, maar ook andere dienstverlening rondom travel. Daarmee zal Airbnb minder uniek worden, maar misschien is dat de enige weg om op lange(re) termijn succesvol te kunnen zijn.

Op zich geen gekke en verkeerde strategie. Mogelijk is dit de enige manier waarop Airbnb deze plek had kunnen bemachtigen. De markt leek verzadigd met een paar grote spelers in de accommodatie sector en door naam op te bouwen via iets dat voorheen een niche was hebben ze toch een grote naam weten op te bouwen.

Bij maaltijdbezorging zag je het ook: in veel landen was er al een nationaal leidend platform rondom sales van ’take-away’ maaltijden waarbij de restaurants zelf de bezorging op zich namen. Een 1-op-1 kopie van bijvoorbeeld Thuisbezorgd maken was een nagenoeg onmogelijke opgave. Daarom dat Deliveroo en UberEats met eigen delivery een nieuwe markt hebben gecreëerd, om vervolgens ook restaurants toe te laten met eigen koeriers en zelfs ook afhalen te faciliteren. Thuisbezorgd beweegt als reactie ook deels de kant op van deze platformen, waarmee misschien over 5 jaar de platformen die er nu zijn maar voor een klein deel zelf bezorgen (en hier op toeleggen) en voor het grootste deel gebruik maken van de koeriers van de restaurants zelf. Kort gezegd: er is dan niets veranderd, maar een paar andere spelers hebben de kans gehad een plekje in de markt te veroveren… We gaan het meemaken…

Inhuur spoorwerkpersoneel gaat digitaal via RailApp – ZiPconomy

Aangezien ik er in geloof dat de grootste impact van platformen op de bemiddeling van arbeid zich in de 2business markt zal gaan plaatsvinden volg ik deze ontwikkelingen met extra interesse. Deze week kwam deze mooie case voorbij:

“VolkerRail gaat voortaan de inhuur van (technische) specialisten voor werk aan het spoor via de planningstool RailApp doen. Dat is een mooi succes voor het Rotterdamse bedrijf RailApp, dat handig inspeelt op de behoefte aan digitalisering van inhuur in deze nichemarkt.”

Interessant aan deze casus is dat het platform de samenwerking en uitwisseling tussen veel verschillende stakeholders mogelijk maakt. En zowel proactief als reactief. “Het leent zich uitstekend voor de inhuur van externe medewerkers – zoals VolkerRail nu doet – en voor leveranciers die onderling opdrachten uitzetten voor uitzendkrachten, gedetacheerden en zzp’ers bij andere (collega-)bedrijven. Ook kunnen zzp’ers zelf eenvoudig een account aanmaken en hun eigen beschikbaarheid delen en dienstuitnodigingen ontvangen.”

Dus niet alleen een ‘stand alone’ platform waar een losse groep vragers en een losse groep aanbieders bijeen komen, maar technologie om bestaande (inhuur) processen beter te organiseren en informatie asymmetrie te reduceren. “Het werken met RailApp moet het inhuurproces sneller, efficiënter en veiliger maken. “Je praat hier over bedrijfs-overschrijdende processen”, legt Perdon uit. “Vaak werden er veel e-mails met Excel-sheets gestuurd door opdrachtgevers aan leveranciers en vice versa. En daar kwamen dan allerlei aanpassingen op en belletjes tussendoor. Dan is het lastig om nog scherp te hebben wat nu precies de bedoeling is en wat de stand van zaken is. Als via RailApp aanvragen worden verstuurd en gepland is de data direct zichtbaar voor alle betrokkenen. Ook de ingeplande medewerker ziet dezelfde info en weet precies waar hij wordt verwacht. Dat scheelt heel veel ruis in de keten.””

Tweet

Tijdens de Data Sharing Days woonde ik een presentatie van Ruben Verborgh bij. Afgelopen week zag ik deze tweet voorbij komen met een link naar zijn slides. Een interessante verzameling om eens doorheen te scrollen.

Food 4 thought

In de media

Platformwerk in 2020: de tussenstand – ABU

Afgelopen week gepubliceerd: Whitepaper Platformwerk in 2020: de tussenstand. Een whitepaper waarin “opnieuw de feiten en cijfers op een rij zijn gezet en experts zijn gevraagd deze te duiden”. Ik mocht een bijdrage leveren.

Een van de passages: “Twee jaar geleden adviseerde Martijn Arets om collectief een dataplatform te bouwen. Die aanbeveling staat nog steeds. Omdat referentiedata gekoppeld zijn aan een specifiek platform, is de drempel om op meerdere platformen actief te zijn groot voor platformwerkers. Kan er niet een soort werkpaspoort komen, zodat competenties overdraagbaar worden? De uitdaging is om meer voorbij het belang van de individuele uitzender en naar het brancheniveau te kijken. Dit is een kans om collectief voordeel door samenwerking te laten zien en je unieke toegevoegde waarde als uitzender te bewijzen. Door de klant mee te nemen in het proces, bouw je ook een betere band op.

Het rapport is ook via deze directe link te downloaden.

Europe’s Warring Ride-Sharing Startups Vie For Elusive Supremacy | Crunchbase

Altijd leuk om ook eens te worden geïnterviewd door Crunchbase, aangezien ik deze website ook veel als bron voor mijn artikelen gebruik.

Dit stuk gaat uitgebreid in op de ‘ride hailing’ (oftewel: taxi app) markt in Europa.

Contact

Inspiratie opgedaan en advies of onderzoek nodig bij vraagstukken rondom de platformeconomie? Of op zoek naar een spreker over de platformeconomie?

Neem gerust contact op via een reply op deze nieuwsbrief, via mail (martijn@collaborative-economy.com) of telefoon (06-50244596).

Bezoek ook mijn YouTube kanaal met ruim 400 interviews over de platformeconomie en mijn persoonlijke website waar ik regelmatig blogs deel over de platformeconomie.

Er is ook een Engelstalige nieuwsbrief, welke iedere twee weken wordt verstuurd.